Iedereen is ze wel eens tegengekomen op verpakkingen van voedingsmiddelen: mooie afbeeldingen met serveersuggesties en slogans die misschien net iets te mooi klinken om waar te zijn.

Zoals ik in deel 2 van deze blogserie al aangaf zijn voedings- en gezondheidsclaims Europees gereguleerd en mogen deze niet op verpakkingen staan zonder geldige wetenschappelijke onderbouwing. Als er iets op een verpakking staat wat niet klopt, dan wordt dit gezien als misleidend.

In het laatste deel van deze blogserie ga ik iets dieper in op wat misleiding nu eigenlijk is.

Misleiding vs. verleiding

Fabrikanten zullen er alles aan doen om ervoor te zorgen dat jij hun product koopt. In een industrie waar de competitie zo hoog ligt, worden alle trucjes uit de kast gehaald om het product zo goed mogelijk te verkopen. Ook het etiket is een onderdeel van de marketingstrategie. Mooie plaatjes, claims en interessante productnamen trekken aandacht en verleiden jou tot het kopen van het product.

Alleen is de scheidslijn tussen verleiding en daadwerkelijke misleiding soms nogal onduidelijk. Het voedingsproduct mag dan wel aan alle wettelijke regeltjes voldoen, de consument kan er toch anders naar kijken. Je hebt het misschien wel eens voorbij zien komen: een pak aardbeienyoghurt met op de verpakking een kommetje yoghurt met veel verse aardbeien. Draai je het product om en kijk je naar de ingrediënten, dan blijkt er ineens maar 0,5% aardbei in te zitten. Misleidend…?

Voedselinformatie mag niet misleidend zijn

In de Europese Unie zijn er strenge regels waar voeding aan moet voldoen. Een belangrijke regel vanuit Europese levensmiddelenwetgeving is dat voedselinformatie niet misleidend mag zijn. Deze regel dient om consumenten te beschermen. Dit betekent niet alleen dat het etiket niet misleidend mag zijn, maar geldt ook voor de reclame en promotie over het product.

Wat is misleiding?

Misleiding is het achterhouden van informatie óf het verstrekken van onjuiste informatie over een product door de producent of verkoper.

De regels voor informatieverstrekking waar een producent aan moet voldoen staan vastgelegd in EU verordening 1169/2011 Voedselinformatie aan consumenten. In Nederland wordt dit gehandhaafd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Ook de Reclame Code Commissie heeft richtlijnen opgesteld voor Nederlandse bedrijven.

Ondanks deze richtlijnen komt het met enige regelmaat voor dat bedrijven niet voldoen aan de regels. Dit kan variëren van echte fraude (bijvoorbeeld het fipronil schandaal met eieren in 2017) tot situaties waar de verpakking een ander beeld geeft dan wat het voedingsproduct daadwerkelijk is.

Begin 2017 deed de Consumentenbond een onderzoek naar misleiding op voedselverpakkingen en vond drie veelvoorkomende vormen van misleiding:

(1) Ingrediënten die op de voorkant benoemd/afgebeeld worden die niet of nauwelijks in het product zitten.

(2) Het product lijkt gezonder dan dat het daadwerkelijk is (bijvoorbeeld door het verdoezelen van ‘ongunstige’ ingrediënten zoals suiker).

(3) Het product wordt aantrekkelijker gemaakt door termen zoals ‘natuurlijk’, ‘vers’ en ‘ambachtelijk’.

Vooral deze laatste drie termen zijn interessant, omdat deze niet wettelijk gereguleerd zijn. Iedere producent zou deze termen op hun producten kunnen zetten. ‘Vers’ sinaasappelsap dat een hittebehandeling heeft ondergaan, of gemaakt is van geconcentreerd sinaasappelsap zou dus volgens het rapport van de consumentenbond kunnen worden bestempeld als misleidend.

De term ‘biologisch’ is overigens wel een gereguleerde term, dit betekent (onder andere) dat minimaal 95% van de biologische ingrediënten van agrarische oorsprong moet zijn.

Steeds meer organisaties zijn bezig met het kenbaar maken van misleidende of verwarrende praktijken. Dit gebeurt niet alleen achter gesloten deuren, maar komt ook zeker voor in de (sociale) media. Ieder jaar wordt ‘het gouden windei’ uitgereikt aan het product wat het meest misleidend is in de supermarkt volgens consumenten. Voor deze uitreiking worden ieder jaar de meest misleidende producten uit de supermarkt naast elkaar gelegd, waarna je als consument kan stemmen. Voor de meeste producten die geselecteerd worden, geldt dat het bedrijf en/of de verpakking pretendeert iets te zijn wat het niet is. Het lijkt dus gezonder, beter voor het milieu of een ingrediënt te bevatten wat er niet of weinig in zit.

misleidende-producten

Vaak zie je gelukkig wel dat bedrijven met deze kritieken aan de slag gaan om hun product te verbeteren. Want ook al voldoet het product aan de Europese levensmiddelenwetgeving, het bedrijf heeft ook een verantwoordelijkheid naar de consument toe om niet verwarrend over te komen.

Conclusie

In de supermarkt zul je niet gauw producten tegenkomen die écht misleidend zijn. Want zouden ze dat wel zijn, mogen ze ook niet verkocht worden, anders worden ze aangepakt door de NVWA of de Reclame Code Commissie. Wel zul je met regelmaat producten tegenkomen die de grens van verwarring opzoeken om jou te verleiden om het product te kopen.

Mijn tip: draai zo nu en dan de verpakking eens om en kijk wat er écht in zit en vergelijk het met gelijkaardige producten. Zo blijf je goed geïnformeerd en kun jij de beste keuze tussen al die verschillende producten maken. En zoals al eens eerder genoemd: klinkt het te mooi om waar te zijn, dan is dat waarschijnlijk ook zo ;).

Mocht je het interessant vinden, kan je via deze link een korte quiz doen over etiketten, gemaakt door Het Voedingscentrum.

Laat vooral weten hoeveel je goed had!

Linsay

Mijn naam is Linsay Ketelings, 26 jaar en momenteel ben ik PhD kandidate bij het Food Claims Centre Venlo van de Universiteit Maastricht. In mijn onderzoek richt ik mij vooral op etiketten van vleesvervangers en misleiding, maar ook een stukje consumentengedrag en gezondheid.

Laatste berichten

  • Mindset
  • Diede

    Skip de winterdip en maak voedingskeuzes die een positieve invloed hebben op je humeur!

    Lees meer
  • Afvallen
  • Diede

    De slechte relatie met voeding van Diede Joosten en de lessen die ze hieruit leerde

    Lees meer
    Linsay

    Voedings- en gezondheidsclaims – Deel 2

    Lees meer
    Linsay

    Hoe lees je een etiket? – Deel 1

    Lees meer
  • Afvallen
  • Diede

    Clean eating: Moet je zo ‘clean’ mogelijk eten tijdens het afvallen?

    Lees meer
  • Training
  • Kaylee van Beelen

    Oefeningen om je benen effectief te trainen!

    In deze blog gaan we je uitleggen dat er niet één specifieke oefening belangrijk is...

    Lees meer
  • Afvallen
  • Diede

    Fit blijven tijdens je zomer vakantie met deze No-Nonsense tips

    Lees meer
  • Afvallen
  • Diede

    Alles over gewoontes en hoe jij ze kan veranderen

    Iedereen heeft goede en slechte gewoontes. In dit artikel leren we je hoe gewoontes werken...

    Lees meer
  • Training
  • Diede

    3 belangrijke onderdelen voor op een goed herstel

    Lees meer
  • Mindset
  • Diede

    Je persoonlijke relaties en vriendschappen verbeteren op de No-Nonsense manier

    Lees meer
  • Mindset
  • Diede

    De perfecte ochtendroutine: Hoe jij je dag altijd goed kunt beginnen

    Een goed begin is het halve werk en daarom is het belangrijk om te kijken...

    Lees meer
  • Training
  • Diede

    3 tips om blessures te voorkomen (en hoe je met een blessure om kunt gaan)

    Blessure opgelopen? Vervelend! In deze blog behandelen we hoe jij hier mee om kunt gaan...

    Lees meer
  • Training
  • Diede

    Hoe begin je in de sportschool? 6 tips om te beginnen en je angsten te overwinnen!

    Veel dames vinden het spannend om te beginnen met sporten in de sportschool. Al die...

    Lees meer
  • Mindset
  • Diede

    5 tips voor het maken van een planning (die je wel kunt volhouden)

    Een planning maken kan super waardevol zijn voor je doelen. Alleen helaas zien we dat...

    Lees meer
  • Afvallen
  • Carmen Horn

    5 tips om Koningsdag om op een gezonde en leuke manier te vieren!

    Lees meer
  • Mindset
  • Diede Joosten

    Gewoontes uitgelegd op een No-Nonsense manier

    Een gewoonte is een handeling die je gewend bent om uit te voeren, zonder dat...

    Lees meer
  • Afvallen
  • Diede

    4 tips om bewust te zijn met je calorie-inname op vakantie en sociale gelegenheden

    De energiebalans is een proces van energie-inname en energieverbruik. Door je lichaam in leven te...

    Lees meer